Kleopatra

Cleopatra (1963)

Chronometraż: 4:11 (251 min)

7.2/10
59 235

—
brak ocen

7/10
865

7/10
41000

Oceń film:

Wszystko o filmie

Wideo 8

Zdjęcie 94

Aktorzy i postacie

5:23

Zdjęcie 94

Data premiery

1963-06-12

Kraj

Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Szwajcaria

Produkcja

20th Century Fox, MCL Films S.A., Walwa Films S.A.

Genre

Dramat, Historyczny, Romans

Budżet

$44 000 000

Opłaty

$57 778 564

Witryna internetowa

Reżyser

Joseph L. Mankiewicz

Aktorzy

Elizabeth Taylor, Richard Burton, Rex Harrison, Pamela Brown, George Cole, Hume Cronyn, Cesare Danova, Kenneth Haigh, Andrew Keir, Martin Landau
Wszyscy aktorzy i role (10)

Scenariusz

Producent

Walter Wanger, Peter Levathes

Operator

Leon Shamroy

Kompozytor

Alex North

Artysta

John DeCuir, Don Picton

Casting

Instalacja

Dorothy Spencer
Cały zespół (45)

• Możliwość wcielenia się w postać Juliusza Cezara była omawiana z Laurence’em Olivierem, ze względu na jego głośną rolę dyktatora w przedstawieniu opartym na sztuce Shaw „Cezar i Kleopatra” w teatrze Old Vic. Niemniej jednak Olivier był bardziej zainteresowany perspektywą wystąpienia w filmie „Beckett”. Prowadzono również negocjacje z Fredrikiem Marchem, ale nie przyniosły one rezultatu. Ostatecznie do roli Cezara zaproszono Petera Fincha. Po wszystkich poprawkach i zmianach w obsadzie, budżet filmu szacowano na 5 milionów dolarów.
• Po obejrzeniu surowego montażu filmu, trwającego 320 minut, Zanuck określił wynik jako „niezdarny, amatorski, drugorzędny” i zarządził odsunięcie Josepha Leo Mankiewicza od dalszej pracy. Spór między szefem wytwórni a reżyserem przeniósł się na łamy prasy. Zanucka, w szczególności, nie zadowoliły już nakręcone sceny bitewne; Mankiewicz, odpowiadając, stwierdził, że sceny bitewne nie są najważniejsze w filmie. Na konferencji prasowej Zanuck oświadczył dziennikarzom, że Mankiewicz powinien odpocząć, a dokończenie filmu przejmie on sam. Do grudnia 1962 roku emocje nieco opadły. Zanuck przyznał, że wszystko, co się wydarzyło, było niczym innym jak publicznym upokorzeniem słynnego reżysera i poprosił go o wybaczenie. Zapraszał nawet Mankiewicza z powrotem do realizacji pozostałych scen bitewnych i konsultował się z nim w kwestiach dotyczących filmu. Ostateczny montaż „Kleopatry” zrealizował Mankiewicz pod ścisłym nadzorem Zanucka.
• Mankewicz w ostatnich miesiącach pracy nad filmem żył na lekach psychotropowych (w konsekwencji rozwinęło się u niego uzależnienie). Pielęgniarka wykonująca zastrzyki przypadkowo uszkodziła nerw kulszowy, w wyniku czego jedna noga niemal przestała się ruszać, a końcówkę zdjęć Mankewicz spędził na wózku inwalidzkim.
• Pierwszą kandydatką do roli była Taylor, jednak na liście studia, na wypadek odmowy, znajdowały się gwiazdy pierwszej wielkości: Brigitte Bardot, Sophia Loren, Audrey Hepburn i Susan Hayward. Z niektórymi z nich przeprowadzono wstępne negocjacje. W szczególności Loren postawiła warunek, aby zdjęcia odbywały się wyłącznie we Włoszech.
• Z powodu choroby Elizabeth Taylor podczas kręcenia filmu studio rozpoczęło poszukiwania zastępstwa. Główna rola mogła przypaść Marilyn Monroe. Mamoulian na wczesnych etapach przygotowań sugerował większy udział aktorów rasy czarnej i rozważał kandydaturę Dorothy Dandridge do roli Kleopatry. Jednak Wanderer przekonał kierownictwo studia, aby poczekać na powrót do zdrowia Taylor.
• Możliwość wcielenia się w postać Juliusza Cezara omawiano z Laurence'em Olivierem, ze względu na jego głośną kreację dyktatora w spektaklu na podstawie sztuki Shaw „ Cezar i Kleopatra” w teatrze Old Vic. Niemniej jednak Olivier bardziej pociągały perspektywy występu w filmie „Beckett”. Negocjacje prowadzono również z Fredricem Marchiem, ale nie zakończyły się one sukcesem. W końcu do roli Cezara zaproszono Petera Fincha. Po wszystkich poprawkach i zmianach w obsadzie budżet filmu oszacowano na 5 milionów dolarów.
• Wanger optymistycznie przewidywał, że światowa dystrybucja filmu przekroczy 100 milionów dolarów, ale tak się nie stało. Do 1966 roku całkowite przychody wyniosły 38 milionów dolarów, z czego 23,5 miliona przypadło na wewnętrzną dystrybucję w USA. Dla każdego innego filmu byłby to doskonały wynik, ale „Kleopatra”, z powodu ogromnego budżetu, nie zwróciła się. Film spłacił koszty dopiero w 1967 roku. W 1966 roku firma ABC zapłaciła 5 milionów dolarów za prawo do pierwszego pokazu w telewizji. Po raz pierwszy na kanale ABC film został pokazany 13 lutego 1972 roku i uzyskał wskaźnik Nielsena 24,5.
• Zdjęcia statku Kleopatry i sceny bitwy pod Akcjum odbyły się w okolicach wyspy Ibiza na Morzu Śródziemnym. „Aleksandria” została zbudowana w pobliżu miejscowości Torre Asturo, na wybrzeżu Morza Tyrreńskiego. Pojedyncze sceny plenerowe nakręcono w okolicach miast Anzio i Lanuvio, na wyspie Ischia i w okolicach Aleksandrii w Egipcie. Port Aleksandrii został wzniesiony w pobliżu Anzio, na brzegu Morza Śródziemnego. Podczas szeroko zakrojonych prac buldożerami przy przygotowywaniu nabrzeża portu doszło do tragicznego incydentu: robotnicy natrafili na minę pozostałą z II wojny światowej – jeden zginął, a kilku zostało rannych.
• W 2013 roku przeprowadzono nową renowację filmu, z okazji jego 50. rocznicy. Przywrócenie do życia odbywało się z 65-milimetrowego negatywu, zachowanego w archiwach. Zaktualizowana wersja została zaprezentowana 21 maja w ramach retrospektywnego programu na Festiwalu Filmowym w Cannes. Wydarzeniu towarzyszyła obecność dzieci Richarda Burtona; zorganizowano również niewielką wystawę biżuterii Elizabeth Taylor, w tym tej, którą nosiła podczas kręcenia filmu.
• Studio Fox zostało zmuszone do podjęcia nagłych środków, aby ożywić prace nad filmem. Ruben Mamoulian nie zgadzał się z przebiegiem zdjęć, scenariuszem i nie potrafił znaleźć porozumienia z Elizabeth Taylor. Zaczął grozić studiu opuszczeniem planu zdjęciowego. Elizabeth Taylor była czymś więcej niż aktorką w projekcie: miała prawo głosu przy podejmowaniu kluczowych decyzji. Studio w tym konflikcie stanęło po stronie aktorki i zgodziło się na rezygnację reżysera. Taylor, przypominając sobie udaną współpracę przy filmie „Nagle, zeszłego lata”, zaproponowała kandydaturę Josepha Leo Mankiewicza, którą producenci poparli. Joseph w tym momencie był niezależnym agentem i powoli przygotowywał scenariusz filmu „Justyn”, będąc na artystycznym urlopie na Karaibach. Wysłuchał propozycji Skourasa bez większego entuzjazmu. Mankiewicza nie inspirował pomysł przejmowania pracy z rąk innych, ale Skouras dosłownie błagał go o uratowanie projektu. Fox złożył Mankiewiczowi ofertę „od której nie mógł odmówić”, wykupując w całości jego studio filmowe Figaro Inc. i oferując procent od zysków z przyszłego filmu. W sumie honorarium Mankiewicza i transakcja sprzedaży studia przyniosły mu około 1 miliona dolarów, co było najwyższą zapłatą dla reżysera w historii kina na tamten moment. Strony zgodziły się, że nowy reżyser może całkowicie przepisać scenariusz i wprowadzić jakiekolwiek zmiany do obsady. Zmiana kosztowała Fox dodatkowe 3 miliony dolarów. Ze wszystkimi poprawkami film miał zgodnie z planem wejść na ekrany jesienią 1962 roku.
• Taylor i Burton pobrali się w marcu 1964 roku. W kwietniu 1964 roku studio Fox pozwało Elizabeth Taylor za nienależyte wywiązywanie się z zobowiązań kontraktowych podczas zdjęć do filmu. Kwota pozwu wyniosła 50 milionów dolarów. W tym czasie małżonkowie Taylor i Burton wnieśli pozew wzajemny, sformułowany w ten sam sposób. Wzajemne próby odzyskania pieniędzy trwały bezskutecznie przez kilka lat.
• Elizabeth Taylor poważnie zachorowała podczas zdjęć; przeszła tracheotomię, a produkcja filmu została wstrzymana na 8 miesięcy. Innym problemem okazał się gwałtowny romans między Richardem Burtonem a Elizabeth Taylor. W rezultacie oboje opuścili swoich ówczesnych małżonków i pobrali się po zakończeniu pracy nad filmem.
• Elizabeth Taylor ciężko zachorowała podczas zdjęć, przeszła tracheotomię, a produkcja filmu została wstrzymana na 8 miesięcy. Innym problemem był burzliwy romans między Richardem Burtonem i Elizabeth Taylor. Ostatecznie oboje opuścili swoich byłych współmałżonków i pobrali się po zakończeniu prac nad filmem.
• Elizabeth Taylor stała się główną i jedyną kandydatką do roli. Aktorka początkowo nie chciała brać udziału w filmie, ale producenci widzieli Kleopatrę tylko w Taylor, gdyż, mówiąc sprawiedliwie, o urodzie i burzliwym usposobieniu aktorki krążyło nie mniej legend niż o egipskiej królowej. Sama Elizabeth była nieugięta i zażartowała, że zgodzi się tylko za milion dolarów; studio złożyło ofertę w wysokości miliona i Taylor nie mogła jej odmówić.
• Studio Fox zostało zmuszone do podjęcia nadzwyczajnych środków w celu ożywienia prac nad filmem. Ruben Mamulian nie zgadzał się z przebiegiem zdjęć, scenariuszem i nie potrafił znaleźć wspólnego języka z Elizabeth Taylor. Zaczął grozić studiu, że opuści plan filmowy. Elizabeth Taylor była w tym projekcie kimś więcej niż tylko aktorką: miała prawo głosu przy podejmowaniu kluczowych decyzji. Studio w tym konflikcie stanęło po stronie aktorki i zgodziło się na dymisję reżysera. Taylor, przypominając sobie udaną wspólną pracę nad obrazem „Nagle w zeszłe lato”, zaproponowała kandydaturę Josepha Leo Mankiewicza, którą producenci poparli. Joseph był w tym czasie niezależnym agentem i niespiesznie przygotowywał scenariusz filmu „Justine”, przebywając na urlopie twórczym na Karaibach. Przyjął propozycję Skourasa bez większego entuzjazmu. Mankiewicza nie inspirowała wizja przejmowania pracy z rąk kogoś innego, ale Skouras dosłownie błagał go o uratowanie projektu. Fox złożyła Mankiewiczowi ofertę, „od której nie mógł odmówić”, całkowicie wykupując jego studio filmowe Figaro Inc. i oferując procent z wpływów z przyszłego filmu. Łącznie honorarium Mankiewicza oraz transakcja sprzedaży studia przyniosły mu około 1 miliona dolarów, co było w tamtym czasie najwyższym wynagrodzeniem reżysera w historii kina. Strony ustaliły, że nowy reżyser może całkowicie przepisać scenariusz i wprowadzić jakiekolwiek zmiany w obsadzie. Zastępstwo kosztowało Fox dodatkowe 3 miliony dolarów. Po wszystkich poprawkach film miał według planu wejść na ekrany jesienią 1962 roku.
• Pierwszą kandydatką do roli była Taylor, jednak na liście studia, na wypadek odmowy, znajdowały się gwiazdy pierwszej wielkości: Brigitte Bardot, Sophia Loren, Audrey Hepburn i Susan Hayward. Z niektórymi z nich przeprowadzono wstępne negocjacje. W szczególności Loren wysunęła żądanie, aby zdjęcia odbywały się wyłącznie we Włoszech.
• Popularności filmu sprzyjała potężna kampania marketingowa, w ramach której do promocji obrazu zaangażowano 75 największych gazet, stacji telewizyjnych i programów radiowych w USA. W marcu 1963 roku wiceprezydent Fox, Seymour Poe, zorganizował w Paryżu specjalną konferencję z udziałem przedstawicieli 17 krajów, mającą na celu skoordynowanie działań marketingowych filmu. Premiera „Kleopatry” wzbudziła duże zainteresowanie sieci kin w USA i na całym świecie. Nie przeszkodziło to, że w wielu kinach właściciele musieli ponieść dodatkowe koszty związane z instalacją sprzętu projekcyjnego przystosowanego do taśmy 70-milimetrowej. Zdecydowano, że film zostanie wprowadzony do kin w systemie Roadshow. Cena biletów na film wynosiła 5,50 USD, co było około trzykrotnie wyższe od standardowej ceny. W przypadku „Kleopatry” wytwórnia filmowa wynegocjowała 70% udział w dochodach ze sprzedaży biletów, podczas gdy zwykle sieci kin i studia filmowe dzieliły zyski po połowie. Przychody ze wstępnie zakupionych biletów osiągnęły bezprecedensową dla firmy Fox kwotę 20 milionów dolarów.
• Reżyser filmu Mankiewicz otrzymał ultimatum: zdjęcia musiały zostać zakończone do 30 czerwca. Po tym terminie finansowanie miałoby zostać wstrzymane. Reżyser został zmuszony pośpiesznie dokończyć jedną z kluczowych scen filmu – spotkanie Kleopatry i Antoniusza na pokładzie królewskiego okrętu. Pozostało jeszcze kilka dużych scen bitewnych. W lipcu ekipa filmowa wyjechała na plan zdjęciowy do Egiptu, aby dokończyć prace nad scenami walk. Wszystko zakończyło się kompletną porażką. W tak krótkim czasie nic nie udało się zorganizować. Do października 1962 roku Mankiewicz ukończył zgrubny montaż, po czym wraz z montażystką Dorothy Spencer wyjechali do Paryża na konsultacje z Zanuckiem w sprawie dalszych losów „Kleopatry”. Koncepcja podziału filmu na dwie niezależne serie kinowe była sprzeczna z poglądami nowego kierownictwa. Szef firmy obawiał się, że pierwsza część – „Cezar i Kleopatra” – po skandalu z Burtonem i Taylor nie będzie interesować widzów. Pomimo ostrzeżeń o wstrzymaniu finansowania, film i tak nie został ukończony. Na te sceny bitewne przeznaczono kolejne 2 miliony dolarów. Na szczęście dla firmy, niespodziewanie udana dystrybucja filmu „Najdłuższy dzień” uratowała Fox przed bankructwem i pieniądze się znalazły.
• Film „Kleopatra” został zakazany w Egipcie, ponieważ Elizabeth Taylor miała żydowskie korzenie.
• Światowa premiera odbyła się w Nowym Jorku 12 czerwca 1963 roku w kinie Rivoli. Na pierwszym pokazie obecni byli Darryl F. Zanuck, Joseph L. Mankiewicz i Rex Harrison. Burton i Taylor nie przybyli. W wywiadzie aktorka przyznała, że nie czuła szczególnej potrzeby oglądania filmu. Czas trwania obrazu w wersji roadshow wynosił 243 minuty. Z rekomendacji wpływowego krytyka Bosley Crowthera, w amerykałej dystrybucji kinowej film wyświetlano w skróconej wersji trwającej 217 minut. Wydano również wersję zmontowaną na 192 minuty.
• Latem 1961 roku nastąpił restart projektu. Niewielki materiał, który został nakręcony przez Mamouliana, okazał się bezużyteczny. Koszty firmy Fox wyniosły już ponad 7 milionów dolarów. Studio zostało zmuszone do zamrożenia większości projektów i całkowitego zawieszenia działalności swojej telewizyjnej wytwórni.
• W połowie 1962 roku sytuacja finansowa studia Fox zbliżyła się do bankructwa. Tragedia na planie innego kosztownego projektu — „Coś się musi stać” — zagroziła samemu istnieniu Fox. Studio rozpoczęło zwolnienia i sprzedaż aktywów. Na pewien czas jedynym filmem pozostającym w produkcji okazała się „Kleopatra”. Od wiosny 1962 roku Spyros Skouras znajdował się pod ciągłym ostrzałem krytyki. 27 czerwca 1962 roku, po 20 latach pracy, decyzją akcjonariuszy, a następnie rady dyrektorów, został zwolniony ze stanowiska prezesa 20th Century Fox. Jego miejsce zajął Darryl F. Zanuck — jeden z największych akcjonariuszy firmy. On, w przeciwieństwie do Skourasa, był nie tylko doświadczonym menedżerem, ale także szczegółowo rozumiał produkcję filmową. Zanuck energicznie zabrał się za „tonący” projekt.
• W 2013 roku przeprowadzono nową restaurację taśmy z okazji jej 50. rocznicy. Rekonstrukcja została wykonana z zachowanego w archiwach negatywu 65-milimetrowego. Odnowiona wersja została zaprezentowana 21 maja w ramach programu retrospektywnego na festiwalu filmowym w Cannes. W wydarzeniu uczestniczyły dzieci Richarda Burtona; zorganizowano również niewielką wystawę biżuterii Elizabeth Taylor, w tym przedmiotów, które miała na sobie podczas zdjęć.
• Pojedyncze epizody bitwy pod Farsalem zostały nakręcone w Hiszpanii (w pobliżu miasteczka Almería), a następnie pod Londynem w lutym 1963 roku. Pierwotnie scena miała logicznie połączyć dwóch głównych bohaterów. Cezar miał spotkać się po bitwie z Antoniuszem, ale Richard Burton był już zaangażowany w inny film i musiał zostać zastąpiony Rufionem (Martinem Landau). Kluczowy moment filmu stracił swój przekaz. Właściwie, samej bitwy nie ma w ostatecznym montażu – z powodu pośpiechu nie udało się nic konkretnego nakręcić i zmontować, choć na jej realizację wydano około 500 tys. dolarów. Widz widzi jedynie dym pogrzebnego stosu nad polem zakończonej bitwy. Z uwzględnieniem wszystkich poprawek Zanuka, ostateczna długość filmu przeznaczonego do dystrybucji wyniosła około 248 minut. Mankiewicz spotkał się z tą decyzją z głębokim rozczarowaniem, uważając, że długość filmu powinna wynosić około 6 godzin i wiele jego pomysłów zostało utraconych. Hume Cronyn i Roddy McDowall również pozostali w przekonaniu, że w montażu wycięto ich najlepsze sceny.
• Powstawanie filmu towarzyszyły niesamowite perypetie. Początkowo budżet filmu planowano w granicach 2 milionów dolarów, ale ostatecznie przekroczył 40. Film stał się jednym z najdroższych w historii kina (40 milionów dolarów to około 300 milionów dolarów w cenach z 2007 roku). Studio XX Century Fox niemal zbankrutowało, ponieważ film okazał się klapą kasową. Sam proces kręcenia z trudem udało się zakończyć, ponieważ studio kilkakrotnie zmieniało reżyserów i producentów przeciągającego się projektu. W rezultacie 6-godzinny epicki film podczas montażu został skrócony do 4 godzin.
• Z powodu choroby Elizabeth Taylor w trakcie zdjęć, studio rozpoczęło poszukiwania zastępstwa w pośpiechu. Główna rola mogła przypaść Marilyn Monroe. Mamulian na wczesnych etapach przygotowań proponował większy udział czarnoskórych aktorów i rozważał kandydaturę Dorothy Dandridge do roli Kleopatry. Jednak Wenger przekonał kierownictwo studia, aby poczekało na wyzdrowienie Taylor.
• Zdjęcia statku Kleopatry oraz sceny batalistyczne bitwy pod Akcjum zostały zrealizowane w okolicach wyspy Ibiza na Morzu Śródziemnym. „Aleksandria” została zbudowana w pobliżu Torre Astura, na wybrzeżu Morza Tyrreńskiego. Poszczególne sceny plenerowe nakręcono w okolicach miast Anzio i Lanuvio, w rejonie wyspy Ischia oraz w okolicach Aleksandrii w Egipcie. Port Aleksandrii wzniesiono w pobliżu Anzio, nad brzegiem Morza Śródziemnego. Podczas zakrojonych na szeroką skalę prac buldożerami przy przygotowaniu nabrzeża portu doszło do tragicznego incydentu: robotnicy natknęli się na minę pozostałą po drugiej wojnie światowej – jeden z nich zginął, a kilku zostało rannych.
• Światowa premiera odbyła się w Nowym Jorku 12 czerwca 1963 roku w kinie Rivoli. Na pierwszym seansie obecni byli Darryl F. Zanuck, Joseph Leo Mankiewicz i Rex Harrison. Burton i Taylor nie przyjechali. W wywiadzie aktorka powiedziała, że nie szczególnie pali się na oglądanie filmu. Długość filmu w wersji roadshow wynosiła 243 minuty. Z rekomendacji wpływowego krytyka Bosleya Crowthera, w amerykańskiej dystrybucji film w zwykłych kinach był wyświetlany w bardziej skróconej wersji – 217 minut. Wydano także wersję montażową o długości 192 minut.
• Na planie zdjęciowym Mankiewicz zbliżył się do swojej przyszłej żony – Angielki Rosemary Matthews, asystentki scenografa. Pobrali się w 1962 roku.
• Według syna Mankiewicza, pełna wersja filmu została utracona, ponieważ studio Fox zniszczyło negatywy, które nie weszły do ostatecznego montażu, w celu obniżenia kosztów przechowywania materiałów archiwalnych. Przedstawiciel 20th Century Fox, Sean Beston, który nadzorował renowację, poinformował, że wszystkie próby odnalezienia 6-godzinnej wersji filmu okazały się bezowocne.
• Film do jesieni 1960 roku wciąż nie miał ukończonego scenariusza. Producent Walter Wanger zmieniał kilku scenarzystów, do których tylko można było się zwrócić. Zaproszono nowego scenarzystę — Nannali Johnson. Napisała ona 75-stronicowy scenariusz pierwszej części filmu, który ostatecznie okazał się niepotrzebny. Przedstawiciele studia bezskutecznie zwracali się do Paddy Chayevsky’ego. Scenarzysta zażądał co najmniej sześciu miesięcy na pracę, co było nie do przyjęcia. Bez konkretnego scenariusza niemożliwe było postawienie zadania scenografowi, podwykonawcom odpowiedzialnym za budowę dekoracji, kostiumografom i innym specjalistom. W ten sposób plany zakończenia zdjęć w lutym 1961 roku okazały się dalekie od rzeczywistości i projekt trzeba było odłożyć, żądając rozszerzenia budżetu. Po dwóch latach zdjęć studio miało w wyniku zaledwie 12 minut materiału nadającego się do ostatecznego montażu.
• Na planie filmowym Mankiewicz zbliżył się do swojej przyszłej żony – Angielki Rosemary Matthews, asystentki scenografa. W 1962 roku wzięli ślub.
• Elizabeth Taylor została główną i jedyną kandydatką do roli. Aktorka początkowo nie chciała brać udziału w filmie, ale producenci widzieli Kleopatrę tylko w Taylor, ponieważ, trzeba przyznać, o urodzie i temperamentnej naturze aktorki krążyło nie mniej legend niż o egipskiej królowej. Sama Elizabeth była nieugięta i zażartowała, że zgodzi się tylko za milion dolarów: studio złożyło ofertę w wysokości miliona, a Taylor nie mogła się oprzeć.
• Proces obsadzania aktorów do filmu został wstrzymany na początku 1960 roku. Pierwszy ogólnokrajowy strajk SAG w marcu-kwietniu sparaliżował pracę największych studiów filmowych w USA, a asystentom ds. obsady musieli czekać na jego zakończenie. Strajk stał się kolejnym powodem przeniesienia głównego planu filmowego do Europy.
• Firma ubezpieczeniowa Lloyd’s wypłaciła około 2 milionów dolarów odszkodowania za opóźnienie w procesie filmowania, spowodowane chorobą Taylor.
• Pełna reżyserska wersja filmu ma długość 320 minut.
• Latem 1961 roku nastąpił restart projektu. Niewielki materiał nakręcony przez Mamuliana okazał się nieprzydatny. Wydatki firmy Fox wyniosły już ponad 7 milionów dolarów. Studio zostało zmuszone do zamrożenia większości projektów i całkowitego wstrzymania pracy swojego studia telewizyjnego.
• Taylor i Burton pobrali się w marcu 1964 roku. W kwietniu 1964 roku studio Fox pozwało Elizabeth Taylor za niewywiązanie się z obowiązków kontraktowych podczas kręcenia filmu. Kwota roszczeń wyniosła 50 milionów dolarów. W tym czasie Taylor i Burton wnieśli pozew wzajemny, o tej samej treści. Wzajemne próby wygrania pieniędzy trwały bezowocnie przez kilka lat.
• Kompania ubezpieczeniowa Lloyd’s wypłaciła około 2 milionów dolarów odszkodowania za opóźnienia w procesie zdjęciowym filmu spowodowane chorobą Taylor.
• We wrześniu 1961 roku produkcja filmu została wznowiona w studiu Cinecittà. Długotrwałe opóźnienie spowodowało konieczność zawieszenia kontraktów z aktorami i niektórymi specjalistami oraz ponownego przeprowadzenia castingu. Hieldyarda zastąpił operator Leon Shamroy. Peter Finch rozpoczął pracę nad innym filmem. Mankiewicz zaproponował rolę Cezara Rexowi Harrisonowi, z którym miał długoletnią współpracę. W roli Marka Antoniusza Mankiewicz początkowo widział Marlona Brando, ale aktor okazał się zajęty. Richard Burton i Roddy McDowall zwrócili uwagę Mankiewicza w musicalu „Camelot”. Burtona znał od dawna jako znakomitego aktora teatralnego i zaproponował mu rolę Marka Antoniusza. Studio początkowo niechętnie przyjęło kandydaturę Burtona – aktor był znany ze swego temperamentu i nadmiernej miłości do alkoholu. Mankiewiczowi udało się przekonać kierownictwo. Sam Richard z radością opuścił musical, ponieważ, jak twierdził, znudziło mu się do szaleństwa przez cały rok granie Króla Artura. Kontrakt z Burtonem kosztował firmę 300 tys. dolarów i był jego najwyżej płatną pracą w tamtym czasie.
• Dla wielu członków zespołu pracującego nad filmem, był to przełomowy etap w karierze. Po „Kleopatrze” Ruben Mamoulian i Walter Wanger już nic więcej nie reżyserowali ani nie produkowali. Spiros Skouras również opuścił branżę filmową i zajął się budową statków. Do końca życia Mankiewicz wolał nie wspominać o swojej pracy nad „Kleopatrą” i kolejny film jako reżyser i producent nakręcił dopiero w 1967 roku. Jak wspominał jego syn, Mankiewicz rozczarował się w zawodzie i do końca życia unikał aktywnej pracy w przemyśle filmowym.
• 1 czerwca 1962 roku producent Walter Wanger został zwolniony, mimo że był gotów pracować za darmo. Wanger poprosił o pozwolenie na pozostanie na planie filmu aż do jego ukończenia.
• Wenger optymistycznie zakładał, że światowe wpływy z filmu przekroczą 100 milionów dolarów, jednak tak się nie stało. Do 1966 roku całkowite wpływy wyniosły 38 milionów dolarów, z czego 23,5 miliona pochodziło z rynku wewnętrznego w USA. Dla każdego innego filmu byłby to świetny wynik, ale „Kleopatra” ze względu na ogromny budżet nie zwróciła się. Obraz pokrył koszty produkcji dopiero w 1967 roku. W 1966 roku firma ABC zapłaciła 5 milionów dolarów za prawo do pierwszej emisji telewizyjnej. Film po raz pierwszy pojawił się na kanale ABC 13 lutego 1972 roku, osiągając wskaźnik oglądalności Nielsen na poziomie 24,5.
• 1 czerwca 1962 roku producent Walter Wanger został zwolniony, mimo że był gotów pracować za darmo. Wanger poprosił o zgodę na pozostanie na planie filmu aż do jego ukończenia.
• Rozpoczęcie zdjęć planowano na początku 1960 roku. Podobnie jak w przypadku wielu wysokobudżetowych filmów historycznych tamtych czasów („Ben-Hur”, „Lawrence z Arabii”), produkcję filmu przeniesiono do Europy ze względów ekonomicznych. Studia filmowe we Włoszech i Hiszpanii były wyposażone we wszystko, co niezbędne do produkcji filmu klasy „Kleopatry”. Zdjęcia miały odbywać się pod Rzymem, jednak latem 1960 roku w stolicy Włoch rozpoczęły się Igrzyska Olimpijskie, co było niespodzianką dla kierownictwa ekipy filmowej. Wszystkie hotele były zajęte, występowały trudności z zatrudnieniem personelu, a studio zdecydowało się przenieść główny plan filmowy w okolice Londynu. Ponadto brytyjski rząd obiecał subsydia zagranicznym firmom filmowym prowadzącym produkcję w Anglii. W rezultacie zdjęcia do filmu rozpoczęły się 1 września 1960 roku. W rezultacie na film wydano już około 6 milionów dolarów.
• Pierwszą kandydatką do roli była Taylor, ale na liście studia, na wypadek odmowy, znajdowały się gwiazdy pierwszej wielkości: Brigitte Bardot, Sophia Loren, Audrey Hepburn i inne. Z niektórymi z nich prowadzono wstępne rozmowy. W szczególności Loren postawiła warunek, że zdjęcia mogą odbywać się tylko we Włoszech. Do ostatniej chwili w wąskim gronie nominowanych pozostały Audrey Hepburn, która wyraziła zgodę na udział w filmie, i Susan Hayward.
• Tak skomplikowany film z wieloma przeplatającymi się wątkami fabularnymi, dziwnym trafem, kręcony był bez jednolitego scenariusza. Wiele scen było w dużej mierze improwizacjami aktorów.
• Do jesieni 1960 roku film wciąż nie posiadał ukończonego scenariusza. Producent Walter Wanger wymienił kilku scenarzystów, do jakich tylko można było się zwrócić. Zaproszono nowego scenarzystę — Nannaliego Johnsona. Napisał on 75-stronicowy scenariusz do pierwszej części filmu, który okazał się później niepotrzebny. Przedstawiciele studia bezskutecznie zwracali się do Paddiego Chayefsky'ego. Pisarz poprosił o co najmniej pół roku pracy, co było nieakceptowalne. Bez konkretnego scenariusza nie można było postawić zadań scenografowi, wykonawcom odpowiedzialnym za budowę dekoracji, kostiumologom i innym specjalistom. W związku z tym plany zakończenia zdjęć w lutym 1961 roku okazały się nierealne i projekt musiał zostać odłożony, przy jednoczesnej prośbie o zwiększenie budżetu. Po dwóch latach zdjęć studio dysponowało w rezultacie zaledwie 12 minutami materiału nadającego się do końcowego montażu.
• Do połowy 1962 roku sytuacja finansowa studia Fox zbliżyła się do bankructwa. Tragedia na planie innego kosztownego projektu – „Coś musi się wydarzyć” – zagroziła samemu istnieniu Foxa. Studio zaczęło zwalniać personel i wyprzedawać aktywa. Przez pewien czas jedynym filmem pozostającym w produkcji okazała się „Kleopatra”. Od wiosny 1962 roku Spyros Skouras znajdował się pod nieustannym ogniem krytyki. 27 czerwca 1962 roku, po 20 latach pracy, decyzją akcjonariuszy, a następnie rady dyrektorów, został odwołany z funkcji prezesa 20th Century Fox. Jego miejsce zajął Darryl F. Zanuck – jeden z największych akcjonariuszy firmy. On, w przeciwieństwie do Skourasa, był nie tylko doświadczonym managerem, ale również szczegółowo znał się na produkcji filmowej. Zanuck energicznie zajął się „tonącym” projektem.
• Po obejrzeniu montażu roboczego filmu, trwającego 320 minut, Zanuck określił rezultat jako „niezdarny, amatorski i drugorzędny” i nakazał odsunięcie Josepha Leo Mankewicza od dalszych prac. Polemika między szefem firmy a reżyserem przeniosła się na łamy prasy. Zanuckowi nie odpowiadały w szczególności już nakręcone sceny batalistyczne; Mankewicz, sprzeciwiając się, odpowiadał, że sceny bitew nie są w filmie najważniejsze. Na konferencji prasowej Zanuck oświadczył dziennikarzom, że Mankewicz musi odpocząć, a on sam dokończy film. Do grudnia 1962 roku emocje nieco opadły. Zanuck przyznał, że wszystko, co się wydarzyło, było niczym innym jak publicznym upokorzeniem słynnego reżysera i poprosił go o wybaczenie. Zaprosił nawet Mankewicza z powrotem do nakręcenia pozostałych scen batalistycznych i konsultował z nim poszczególne kwestie dotyczące filmu. Ostateczny montaż „Kleopatry” przeprowadził Mankewicz pod czujnym okiem Zanucka.
• Początkowo planowano, że budżet filmu wyniesie 3 miliony dolarów (bez kosztów personelu i aktorów). Film miał rozpocząć produkcję w 1959 roku, a po 64 dniach zdjęciowych i montażu w następnym roku wejść na ekrany.
• Dla wielu członków ekipy pracującej nad obrazem stał się on decydującym etapem w karierze. Po „Kleopatrze” Ruben Mamoulian i Walter Wenger nie nakręcili już nic więcej ani nie zajęli się produkcją. Spyros Skouras również opuścił przemysł filmowy i zajął się biznesem stoczniowym. Do końca życia Mankiewicz wolał nie wspominać o swojej pracy nad „Kleopatrą”, a kolejny film jako reżyser i producent nakręcił dopiero w 1967 roku. Jak wspominał jego syn, Mankiewicz rozczarował się profesją i do końca życia unikał aktywnej pracy w branży filmowej.
• Reżyser filmu, Mankewicz, otrzymał ultimatum: zdjęcia muszą zostać zakończone do 30 czerwca. Po tym terminie finansowanie zostanie wstrzymane. Reżyser był zmuszony pośpiesznie ukończyć jedną z kluczowych scen filmu – spotkanie Kleopatry i Antoniusza na pokładzie królewskiego statku. Pozostało jeszcze kilka dużych scen batalistycznych. W lipcu ekipa filmowa udała się w plener do Egiptu, aby dokończyć prace nad scenami walk. Wszystko zakończyło się całkowitą klęską. W tak krótkim czasie nie udało się nic zorganizować. Do października 1962 roku Mankewicz ukończył montaż roboczy, po czym wraz z montażystką Dorothy Spencer polecieli do Paryża na konsultacje z Zanuckiem w sprawie dalszych losów „Kleopatry”. Koncepcja podzielenia filmu na dwie serie wchodzące do kin niezależnie była sprzeczna z poglądami nowego kierownictwa. Szef firmy obawiał się, że pierwsza część – „Ceza r i Kleopatra” – po skandalu z Burtonem i Taylor nie będzie interesująca dla widza. Mimo ostrzeżeń o zaprzestaniu finansowania, film wciąż nie był gotowy. Na owe sceny batalistyczne przeznaczono kolejne 2 miliony dolarów. Na szczęście dla firmy, niespodziewanie udane wyświetlanie filmu „Najdłuższy dzień” uratowało Foxa przed finansową katastrofą i pieniądze się znalazły.
• We wrześniu 1961 roku produkcja filmu została wznowiona w studiu Cinecittà. Długotrwałe opóźnienie doprowadziło do tego, że kontrakty z aktorami i niektórymi specjalistami musiały zostać zawieszone, a casting przeprowadzony od nowa. Hillyarda zastąpił operator Leon Shamroy. Peter Finch rozpoczął zdjęcia w innym filmie. Mankiewicz zaproponował rolę Cezara Rexowi Harrisonowi, z którym miał długoletnie doświadczenie we wspólnej pracy. W roli Marka Antoniusza Mankiewicz początkowo widział Marlona Brando, ale aktor okazał się zajęty. Richarda Burtona i Roddy’ego McDowella Mankiewicz zauważył w musicalu „Camelot”. Burtona znał od dawna jako znakomitego aktora teatralnego i zaproponował mu rolę Marka Antoniusza. Studio przyjęło kandydaturę Burtona z ogromnym oporem – aktor był znany ze swojego kapryśnego charakteru i umiarkowanej miłości do alkoholu. Mankiewiczowi udało się jednak przekonać kierownictwo. Sam Richard z przyjemnością opuścił musical, ponieważ, jak twierdził, miał już serdecznie dość grania Króla Artura przez cały rok z rzędu. Kontrakt z Burtonem kosztował firmę 300 tysięcy dolarów i był jego najlepiej płatną pracą w tamtym czasie.
• Mankiewicz w ostatnich miesiącach pracy nad filmem żył na lekach psychotropowych (wпоследствии rozwinęła się u niego zależność). Pielęgniarka, która wykonywała iniekcje, przypadkowo uszkodziła nerw kulszowy, w wyniku czego jedna noga prawie przestała się poruszać, a zakończenie zdjęć Mankiewicz spędził na wózku inwalidzkim.

Dola człowiecza III - Modlitwa żołnierza

1961-01-28

8.7/10

Harakiri

1962-09-15

8.6/10

Garsoniera

1960-06-21

8.3/10

Wyrok w Norymberdze

1961-12-18

8.3/10

Lawrence z Arabii

1962-12-11

8.3/10

Wielka ucieczka

1963-07-03

8.2/10

Rocco i jego bracia

1960-10-07

8.1/10

Andriej Rublow

1966-12-16

8.1/10

Bitwa o Algier

1966-09-08

8.1/10

Filar

1962-02-16

8.1/10

Podobał Ci się film?

Aby zostawić komentarz, zaloguj się lub zarejestruj. Darmowa rejestracja!

Zaloguj Rejestracja

E-mail

Hasło

Zapomniałeś hasła?