Dzień zdjęciowy i honorarium: z czego składa się wynagrodzenie aktora

Z zewnątrz praca aktora wygląda tak: przyjechał, zagrał, dostał honorarium. W praktyce to proces produkcyjny z dość sztywnymi regułami — dniówkami, nadgodzinami, postojami i osobnym rozliczeniem za wykorzystanie materiału.

Dzień zdjęciowy jako jednostka rozliczeniowa

Wynagrodzenie w filmie i reklamie liczy się nie na godziny i nie miesięcznie, tylko za dni zdjęciowe. Dzień zdjęciowy to zwykle dwanaście godzin, a odliczanie zaczyna się nie od wejścia przed kamerę, lecz od godziny wskazanej w wezwaniu. Charakteryzacja, kostium, próby i czekanie między ujęciami wchodzą w dniówkę.

Wynikają z tego dwa wnioski. Po pierwsze, stawka dzienna to cena całego dnia, a nie dwudziestu minut w kadrze. Po drugie, jeśli wezwano cię na siódmą, a zagrałeś o osiemnastej, dzień i tak liczy się jako pełny.

Osobno ustala się pół dniówki — krótki dzień zdjęciowy, najczęściej przy małych epizodach. Kosztuje zwykle wyraźnie więcej niż połowę pełnej stawki, bo dojazd, charakteryzacja i przygotowanie zajmują tyle samo.

Nadgodziny i postój

Jeśli dzień wykracza poza ustalone godziny, zaczynają się nadgodziny. Rozlicza się je osobno i zwykle według podwyższonej stawki — właśnie dlatego produkcje starają się mieścić w grafiku. Warunek o nadgodzinach musi być w umowie: ustne „zostaniemy godzinkę” nie ma pokrycia.

Postój to dni, w których jesteś zablokowany przez produkcję, ale nie grasz: zdjęcia przesunięto z powodu pogody, zachorował partner, zmienił się harmonogram. Przy dużych produkcjach postój bywa płatny, bo w te dni nie możesz przyjąć innej pracy. Przy niskobudżetowych — prawie nigdy, i to trzeba ustalić wcześniej.

Co wpływa na stawkę

• Rodzaj produkcji. Reklama tradycyjnie płaci więcej niż serial przy porównywalnym nakładzie pracy — właśnie z powodu wykupu wizerunku.
• Wielkość roli. Statystowanie, epizod, drugi plan i rola główna to osobne poziomy, a nie płynna skala.
• Kwestie. Pojawienie się tekstu często automatycznie przenosi rolę do wyższej kategorii.
• Liczba dni. Jeden dzień i dwadzieścia liczy się inaczej — przy dużym wolumenie rozmawia się o stawce pakietowej.
• Wymagania szczególne. Kaskaderka, praca ze zwierzętami, zdjęcia w wodzie, nagość, złożona charakteryzacja, zmiana sylwetki — płatne ponad stawkę podstawową.

Prawa do wykorzystania materiału

Ta część umowy bywa warta więcej niż samo honorarium. Opisuje, gdzie, jak długo i na jakim terytorium producent może wykorzystywać materiał z twoim udziałem.

W filmie i serialu prawa przekazuje się zwykle bezterminowo i na cały świat — to standard branżowy. W reklamie jest inaczej: spot wykupuje się na określony czas i terytorium, a po upływie terminu emisja powinna zostać wstrzymana albo opłacona ponownie. Brak wskazanego okresu w umowie reklamowej to pytanie, które trzeba zadać przed podpisaniem.

Warto też pamiętać, że aktorowi jako artyście wykonawcy przysługują prawa pokrewne, a zbiorowym zarządzaniem nimi zajmują się w Polsce organizacje takie jak STOART czy SAWP. Członkostwo nie jest obowiązkowe, ale przy regularnej pracy w produkcjach emitowanych warto sprawdzić, co z tego wynika w twojej sytuacji.

Forma współpracy i rozliczenia

W Polsce z aktorem zawiera się najczęściej umowę o dzieło — przy pracy twórczej, z możliwością zastosowania podwyższonych kosztów uzyskania przychodu — rzadziej umowę zlecenia, a przy stałej działalności rozliczenie następuje w ramach działalności gospodarczej. Każda forma inaczej wpływa na składki ZUS i podatek, dlatego przy regularnych zleceniach warto skonsultować to z księgowym.

Osobno uwzględnij potrącenia: jeśli pracujesz przez agencję, pobiera ona prowizję — jej wysokość i podstawa naliczania powinny być zapisane.

O czym ustalić przed planem

• Liczba dni zdjęciowych i terminy, z uwzględnieniem możliwego przesunięcia.
• Stawka za dzień, pół dnia i nadgodziny.
• Czy płatny jest postój i dojazd na lokację.
• Kto odpowiada za transport, nocleg i wyżywienie na wyjazdach.
• Okres i terytorium wykorzystania materiału, zwłaszcza w reklamie.
• Termin i forma płatności.
• Czy są wymagania wpływające na wygląd: fryzura, kolor włosów, waga.

Żadne z tych pytań nie brzmi natrętnie — przeciwnie, dla reżysera obsady i producenta to sygnał, że rozmawiają z kimś, kto rozumie produkcję.